Veronica

Meer achtergrond info over de zendantenne van het radioschip Veronica:

T antenne 192 meterband middengolf, via het verticale deel van het draad vindt de meeste afstraling plaats (grondgolf).  Het horizontale deel van de (rode) T verzorgt de ruimtegolf en is belangrijk voor het NVIS effect. (Lees onder meer daarover).  

Veronica was de zeezender die tussen 20 april 1960 en 31 augustus 1974 het Nederlandse radio(media)landschap volledig op zijn kop zette en op het hoogtepunt van de populariteit iedere dag meer dan 3 miljoen luisteraars had. Radio Veronica uitzendend op de middengolf 192 meter(AM) – “1-9-2- goed idee” en later op de 538 AM (5-3-8- op volle kracht) was het symbool van vrijheid en kwam in die dagen bij velen uit de luidsprekers. Veronica was geliefd in alle lagen en bij alle leeftijden van de bevolking. Radio Veronica was rebels en eigenwijs. Het gaf de popmuziek in Nederland een geweldige boost en gaf Nederland de eerste vrije stem in de ether. De dj’s, met mensen zoals Rob Out, Lex Harding, Joost Den Draaijer, Tom Collins, Tineke de Nooij, Klaas Vaak, Will Luikinga, Jan Van Veen, Cees van Zijtveld, Stan Haag, Gerard de Vries, Hans Mondt, Chiel Montagne, Eddy Becker, Anoushka, Krijn Torringa, Bart van Leeuwen werden ware sterren achter de knoppen en draaitafels in hun studio. Studio’s die overigens ‘gewoon’ in Hilversum stonden (eerst op de Zeedijk in H’sum, later op de Utrechtseweg) waar de programma werden opgenomen op band en enkele dagen tot een week later werden uitgezonden op het schip de Norderney die net buiten de territoriale wateren van Nederland, op 6 zeemijlen afstand, voor de kust tussen Scheveningen en Noordwijk voor anker lag. De banden en de nodige proviand werden 2x per week via een tender naar het schip gebracht, zowel bij mooi als slecht weer. Het kon dus ook wel eens gebeuren bij zwaar weer dat proviand, dus ook de waterdichte tonnen met banden, niet op de boot terecht kwamen maar in het water. Dan kon het gebeuren dat het bedoelde programma niet op de radio werd uitgezonden en volgden of live uitzendingen of non-stop of een reserve programma dat vaak nog aan boord was. Wat wel live werd uitgezonden waren de nieuwsuitzendingen die rechtstreeks vanaf de boot kwamen. Mensen die vaak starten als nieuwslezer aan boord van Veronica gingen later een carriere tegemoet als DJ bij Veronica.

NVIS: Near Vertical Incidence Skywave
Het bleek uit een studie van Frederic van Duerm, de Belgische adviseur van radio Veronica op het gebied van propagatie (de voortplanting van radiogolven),  dat destijds de ontvangst-condities van Veronica verbeterd konden worden. Metingen wezen uit dat in de zomer overdag de ontvangst het meest stabiel was.  Maar vanaf september tot maart was  ’s morgens tot ongeveer 09.45 uur  en ’s middags vanaf ongeveer 16.30 uur  fading* merkbaar op de radio-ontvangst.  Er is in de zomer van 1970 -door Frederic van Duerm– ter vermindering van de fading een plan besproken om voor de avonduitzendingen een lage horizontale antenne (“op geringe hoogte”) op te hangen. Dit om de ontvangst in West-Nederland én Vlaanderen ‘s avonds te verbeteren (mede door het NVIS effect). Uiteindelijk is hiervan afgezien omdat dit in de praktijk op veel problemen stuitte.

*Door reflecties van radiogolven varieert waarneembaar de geluidssterkte van de radio-ontvangst. Dit effect is beluisteren in het menu onder “audio samples”.

Foto: De nieuw gemaakte antenne voor de 538 meterband. Het nieuwe koperdraad van de antenne wordt hier opgerekt met de behulp van een auto met trekhaak. Locatie: in de villatuin van  radio Veronica; te Lapershoek in Hilversum. (Hier in de studio werden ook de radio-opnamen voor op het schip gemaakt).

Met de huidige wetenschap zou dit voorstel van Van Duerm, om de antenne voor de avonduitzending heel laag op te hangen,  niet meer zo worden gedaan:
Het Agentschap Telecom heeft de Technische Universiteit in Twente in 2014/2015 een studie laten verrichten naar het NVIS effect. Dit fenomeen kan op de middengolf in de avond- en nachturen plaatsvinden. Door een (horizontale) antenne zo te construeren dat deze recht omhoog straalt, kunnen stralen door de ionosfeer weer vrij recht naar beneden gekaatst worden zodat binnen een gebied zo groot als Nederland een verrassend goede ontvangst mogelijk is. Dit (NVIS) effect is op de middengolf vooral zo enkele uren rond de ochtend- en avondschemering zeer goed waarneembaar.

Het onderzoek zegt het volgende:  stel je wilt als radiostation op de 1611 kHz maximaal gebruik maken van het NVIS-effect. Ten eerste heb je dan daarvoor een horizontale (dipool)antenne nodig of een antenne met een nog behoorlijk horizontaal component. (Inverted L of T antenne).  De hoogte van de horizontale antenne of het horizontale deel van een antenne dient zich tussen de  0,08 en  0,18 golflengte te bevinden. De golflengte voor 1611 kHz is 186 meter: 0,08 x 185 = 15 meter en 0,18 x 186 = 33 meter Alle horizontale (dipool) antennes op een hoogte van minimaal 15 tot maximaal 33 meter hoogte zijn (boven land) voor de 1611 kHz een ideale NVIS antenne. Vroeger nam men aan dat deze hoogten veel lager moesten zijn. Echter uit dit onderzoek blijkt (opnieuw) dat bij een te lage antennehoogte het grondverlies zeer sterk toeneemt en dat dit (ook) ten koste gaat van een optimaal NVIS effect. Boven zee is de ideale NVIS antennehoogte op 0,13 golflengte vastgesteld. Even terug naar de Veronica antenne op 192 meter 0,13 x 192 = 25 meter hoogte. Dus het voorstel van Van Duerm een horizontale antenne ‘op geringe hoogte’ op te hangen was niet juist verondersteld. Een horizontale antenne op zee voor een optimaal NVIS effect diende voor de 192 meterband op  ca. 25 meter hoogte te worden opgehangen. In de praktijk hing het horizontale deel van de Veronica antenne al op zo’n 22 meter hoogte.  Dus al behoorlijk goed voor NVIS gebruik!  Met de wetenschappers van de Technische Universiteit Twente weten we heden-ten-dage dat Van Duerm er een beetje naast zat met het plan om voor de middengolf een horizontale antenne heel laag op te hangen. De NVIS theorie heeft zich de laatste decennia  zich dus zeker nog verder ontwikkeld.

NB: Uit experimenten bij Mike Radio is gebleken dat voor een goed NVIS effect het belangrijk is dat  juist onder het horizontale deel van de inverted L-antenne op het aardoppervlak  een dicht net van koperdraden ligt (ca.  25 x 40 meter).  In het geval van Mike Radio loopt het horizontale deel midden-over  dit verdichte aardnet van ca. 22 meter hoogte naar ca. 12 meter hoogte. Voor de eerste schemeringen uit begint de antenne al merkbaar NVIS te werken. In de donkere  midwintermaanden is zelfs overdag nog NVIS  mogelijk. 

Voor een ongestoorde uitzending is Veronica later uitgeweken naar de (bijna) 538 meterband. Voor de 538 meterband-antenne is relatief veel horizontaal draad gebruikt boven een relatief (veel) te kort verticaal draaddeel.  Ideaal moest het verticale deel van de T-antenne, voor een 1/8 golf, maar liefst  67 meter lang zijn!  Zie ook de reactie van Hans Alards hier onder.

Hans Alards (alias Jaap van Velzen, zendertechnicus zendschip van Radio Mi Amigo 272) reageert 17 november 2017 per mail:
Hallo Mike,
Las het stuk over antennes op jouw site, ziet er leuk uit !!
De Veronica antenne werkte inderdaad op deze manier zoals je het omschrijft.
Op de 192 meter was het verticale deel van de Veronica antenne tot aan de topload maar net voldoende, omdat dit minimaal 1/8 van je lengte moet zijn. (theoretisch berekend voor verticale afstraling). Toen ze naar de 538 gingen, was deze verticale hoogte bij lange na niet meer voldoende.. 538 / 8 = 67 mtr. Je zou dus zeggen dat het niet zo goed zou werken.
Ik heb de overgang meegemaakt, en merkte eigenlijk geen verschil in signaal sterkte, alleen dat daar onderin, de zenders wat breder op je schaal zitten en het leek of dat hij harder was. Maar zelfs met een veel te kort verticaal deel voor de 538 mtr. ging het toch goed, ook in de avonduren, omdat je daar onderin bijna geen skywave hebt.
Ook speelt natuurlijk mee, dat het ijzeren dek waarboven deze topload hing ook een andere afstraling veroorzaakt door de grote capaciteit naar het grote stalen scheepsdek toe.
Ze moesten flink aan de bak, want door een erg kort verticaal deel, moest hij bovenin voor 538 bijna 5 keer op en neer. Op de 192 was dat maar anderhalf keer.
Ik moet nog ergens een foto hebben waarbij ik boven in deze mast zit, de Veronica lag toen al enige tijd in de Merwede haven in Dordrecht waar we toen op een zondag zijn heen gegaan vanuit Nijmegen.
Groet, Hans

Hans Alards

 

Duizenden mensen verzamelden zich in april 1973 op het strand bij Scheveningen voor iets bijzonders. Het iconische Veronicaschip was even van dichtbij te bekijken omdat het in de territoriale wateren van de ankers was geslagen en  vervolgens afdreef en vastliep op de kust bij Scheveningen. 

Zie hier ook de video:       https://www.youtube.com/watch?time_continue=15&v=o7WqkztC_6o

De antenne straalde (met name het verticale deel van de T antenne) in alle richtingen af en in de wintermaanden kwamen er ontvangstrapporten tot op zo’n 1500 kilometer afstand. 

(QSL= ontvangstbevestiging  door een radiostation)

QSL kaart Veronica